top of page
  • Yazarın fotoğrafıBahattin Bakır

Travma Sonrası Stres Bozukluğu(TSSB): Belirtileri, Tedavi Yaklaşımları ve Baş Etme Becerileri

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Nedir?


Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB), genellikle şiddetli bir travma sonrasında gelişen bir durumdur. Savaş veterinerleri, kaza kurbanları, cinsel veya fiziksel saldırıya uğramış bireyler, doğal afetlere maruz kalanlar ve hatta yoğun tıbbi prosedürlerden geçen kişiler gibi çeşitli deneyimler yaşamış kişilerde görülebilir.


TSSB'nin Nedenleri ve DSM-5 Kriterleri


Bir kişinin TSSB geliştirebilme riski, maruz kaldıkları travmanın ciddiyeti ve süresi, genetik faktörler, ve kişinin yaşam öyküsü ve yaşamındaki diğer stres faktörleri gibi çeşitli faktörlere bağlıdır. Örneğin, çocukluk çağında istismar veya ihmal edilmiş bireylerin TSSB geliştirme olasılıkları daha yüksektir.


DSM-5, TSSB'nin tanısında kullanılan standart bir rehberdir. DSM-5'e göre, bir kişinin TSSB tanısı alabilmesi için, aşağıdaki kriterleri karşılaması gerekmektedir:

  1. Aşırı derecede stres verici ve tehditkar bir olaya maruz kalma, buna doğrudan maruz kalma, bir başkasının maruz kalmasına tanıklık etme, olay hakkında ayrıntılı öğrenme veya olayla ilgili ayrıntılara tekrar tekrar maruz kalma da dahildir.

  2. İstemsiz ve rahatsız edici bir şekilde travmatik olayı tekrar yaşama. Bu, rahatsız edici düşünceler, kabuslar, flashbacks veya olayı hatırlatan durumlarla tetiklenen duygusal rahatsızlığı içerir.

  3. Travmatik olayı hatırlatan durumlardan kaçınma. Bu, olayla ilgili düşüncelerden, hislerden veya durumlardan kaçınmayı içerir.

  4. Travma sonrası olumsuz duygudurum ve düşünceler. Bu, olayın neden olduğu negatif duygusal durumu, düşünceleri veya inançları içerir.

  5. Hiper uyanıklık veya reaktivite belirtileri. Bu, huzursuzluk, uykusuzluk, sinirlilik, aşırı tepkisel korku veya sıçrama ve konsantrasyon problemleri içerir.

Bir kişinin TSSB tanısı alabilmesi için, bu belirtiler kişinin işlevselliğini önemli ölçüde bozmalı ve en az bir ay süreyle devam etmelidir.


TSSB Belirtileri


TSSB belirtileri oldukça çeşitlidir ve kişiden kişiye değişebilir. Ancak, bazı genel belirtiler aşağıdaki gibidir:

  • Tekrarlayan, istenmeyen ve rahatsız edici anılar

  • Rüyalarda travmatik olayın tekrar yaşanması

  • Gerçekçi olmayan, fiziksel reaksiyonlarla (örneğin, titreme, terleme, kalp atışının hızlanması) birlikte gelen travmatik olayların yoğun bir şekilde yeniden yaşanması

  • Travmatik olayı hatırlatan durumlardan veya etkinliklerden kaçınma

  • Çok fazla uyarılmış hissetme, aşırı derecede tetikte olma ya da kolayca korkma

  • Kendini yabancılaşmış veya kopmuş hissetme, özellikle yakın insanlarla olan ilişkilerde

  • Aşırı irritabilite, öfke patlamaları veya agresif davranışlar

  • Uyku sorunları ve kabuslar gibi uyku düzeninde bozukluklar

  • Yoğun suçluluk veya utanç hissi

TSSB için Tedavi Yaklaşımları


TSSB'nin tedavisinde çeşitli yaklaşımlar kullanılır. Bunlar arasında psikoterapi, ilaç tedavisi ve yaşam tarzı değişiklikleri yer alır.


Psikoterapi

Bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme (EMDR) en yaygın kullanılan psikoterapi tekniklerindendir. BDT, kişinin travmatik olaya dair düşüncelerini ve duygusal tepkilerini değiştirmeye yardımcı olurken, EMDR, kişinin travmatik olayları daha az stresli bir şekilde hatırlamasına yardımcı olur.


İlaç Tedavisi

İlaç tedavisinde genellikle antidepresanlar kullanılır. Bu ilaçlar, beyindeki serotonin ve norepinefrin gibi kimyasalların dengesini düzeltir, bu da kişinin genel duygudurumunu ve stresle başa çıkma becerilerini iyileştirir.


Yaşam Tarzı Değişiklikleri

Bunun yanında, mindfulness ve farkındalık pratikleri, destek grupları ve düzenli egzersiz gibi yaşam tarzı değişiklikleri ve öz-bakım teknikleri de TSSB belirtilerinin yönetilmesinde önemli rol oynar.


TSSB ile Başa Çıkma Becerileri ve Günlük Hayattan Örnekler

TSSB'ye sahip bireyler, çeşitli stratejiler ve tekniklerle belirtileri yönetmeyi ve daha sağlıklı bir yaşam sürdürmeyi öğrenebilirler. İşte bu tekniklerin bazıları:

  1. Bilgi Edinme: TSSB hakkında bilgi edinmek, bu durumu daha iyi anlamak ve belirtilerini kontrol altında tutmada büyük bir yardımcıdır. TSSB'nin belirtilerini, tetikleyicilerini ve tedavi seçeneklerini bilmek, bireyin durumuyla daha etkili bir şekilde başa çıkmasına yardımcı olur.

  2. Stres Yönetimi Teknikleri: Mindfulness, derin nefes alma, yoga ve meditasyon gibi stres yönetimi tekniklerini öğrenmek, TSSB belirtilerini azaltabilir. Örneğin, bir kişi anksiyete belirtileri hissettiğinde derin nefes alma veya zihin durulatma tekniklerini kullanabilir.

  3. Düzenli Fiziksel Aktivite: Fiziksel egzersiz, stres ve anksiyete belirtilerini azaltmada etkilidir. Hafif bir yürüyüş, yoga veya bahçe işleri gibi aktiviteler, hem fiziksel hem de zihinsel sağlık için faydalıdır.

  4. Sağlıklı Yaşam Tarzı: Düzenli uyku, dengeli bir diyet ve alkol veya kafeinden kaçınma, TSSB belirtilerini yönetmeye yardımcı olur. Özellikle uyku, duygusal sağlığın önemli bir parçasıdır ve düzenli uyku alışkanlıkları, anksiyete ve stres belirtilerini azaltmada yardımcı olur.

  5. Destek Grupları: TSSB'ye sahip diğer insanlarla bağlantı kurmak, bireyin deneyimlerini paylaşmasını ve başkalarının başa çıkma stratejilerinden öğrenmesini sağlar. Destek grupları, çevrimiçi forumlar veya yerel topluluk grupları olabilir.

Günlük hayatta, bir TSSB hastası için çeşitli durumlar zor olabilir. Örneğin, bir toplu taşıma aracına binmek, kalabalık bir yerde bulunmak veya hatta bir markette alışveriş yapmak tetikleyici olabilir.

Bu durumlarda, bir destek kişisiyle birlikte olmak, bireyin daha güvende hissetmesine yardımcı olabilir. Ayrıca, çeşitli stres yönetimi tekniklerini kullanmak da faydalı olabilir. Örneğin, bir kişi, kalabalık bir alışveriş merkezine girmeden önce birkaç dakika derin nefes alabilir veya zihin durulatma tekniklerini kullanabilir.

Ayrıca, bu tür durumlara hazırlanmak için önceden bir plan yapmak da yardımcı olabilir. Örneğin, bir kişi alışveriş listesini önceden hazırlayabilir veya daha az kalabalık saatlerde alışveriş yapmayı tercih edebilir.

Her ne kadar bu stratejiler TSSB belirtilerini yönetmeye yardımcı olsa da, profesyonel yardım almak çoğu durumda vazgeçilmezdir. TSSB'nin etkileri oldukça yıkıcı olabilir ve bir sağlık profesyoneli, bireyin durumuyla en iyi şekilde başa çıkmasına yardımcı olacak çeşitli tedavi seçeneklerini sunabilir.


3 görüntüleme

Son Yazılar

Hepsini Gör
bottom of page